امارات اولین بازنده جنگ ایران با اسرئیل و آمریکا| کابوس سرمایهداران خاورمیانه؛ جنگ چه بلایی سر دبی میآورد؟
رویداد۲۴| دبی طی سه دهه گذشته یکی از موفقترین پروژههای اقتصادی جهان بوده است؛ شهری که از یک بندر کوچک در حاشیه خلیج فارس به یکی از مهمترین مراکز تجارت، گردشگری و سرمایهگذاری جهانی تبدیل شد. اما جنگ اخیر در منطقه، برای نخستین بار تصویری را که سالها با دقت ساخته شده بود، با چالش مواجه کرده است: تصویری از شهری امن، بیطرف و دور از تنشهای خاورمیانه.
در روزهای اخیر برخی رسانههای غربی حتی با لحنی تند از «پایان رؤیای دبی» سخن گفتهاند. روزنامه بریتانیایی دیلی میلی در گزارشی نوشت که بسیاری از مهاجران اعلام کردهاند دبی را ترک خواهند کرد و دیگر به آن بازنمیگردند، زیرا جنگ منطقهای و فضای امنیتی ایجاد شده رؤیای زندگی در «بهشت بدون مالیات» را خدشهدار کرده است. این گزارش همچنین به برخورد قانونی مقامات با افرادی اشاره میکند که ویدیوهایی از موشکها و حملات منتشر کردهاند.
اما برای درک اهمیت این تحولات باید به گذشته دبی بازگشت؛ شهری که اساساً بر یک ایده اقتصادی خاص بنا شد: ساختن مرکز مالی و تجاری جهانی در منطقهای که به طور سنتی با تنشهای ژئوپلیتیکی شناخته میشود.
از روستای ماهیگیری تا پایتخت تجارت منطقه
تا کمتر از یک قرن پیش، دبی شهری کوچک بود که اقتصاد آن بر ماهیگیری و تجارت مروارید استوار بود. با فروپاشی بازار جهانی مروارید در دهه ۱۹۳۰ اقتصاد منطقه تقریباً از هم پاشید. اما از دهه ۱۹۶۰ و با کشف نفت، حاکمان دبی فرصت تازهای برای توسعه یافتند. تفاوت مهم این شهر با بسیاری از اقتصادهای نفتی آن بود که رهبرانش از همان ابتدا تصمیم گرفتند وابستگی به نفت را کاهش دهند.
در دهههای بعد، دبی به آزمایشگاهی برای سیاستهای اقتصادی جدید تبدیل شد؛ ایجاد مناطق آزاد تجاری، جذب سرمایه خارجی بدون محدودیتهای معمول، و ایجاد زیرساختهایی که شرکتهای جهانی را به منطقه بکشاند. پروژههایی مانند منطقه آزاد جبل علی، بنادر عظیم تجاری و شبکه حملونقل پیشرفته، این شهر را به یکی از مهمترین مراکز لجستیکی جهان تبدیل کرد.
در همین مسیر، دبی با پروژههای نمادین و جاهطلبانه نیز شناخته شد؛ از آسمانخراشهای بلند تا جزایر مصنوعی و مراکز خرید عظیم. این پروژهها نهتنها اقتصاد شهر را متحول کردند بلکه برند جهانی دبی را شکل دادند؛ شهری مدرن در قلب خاورمیانه که میتوانست سرمایهگذاران، گردشگران و میلیونرهای جهان را جذب کند.
امروز بخش بزرگی از اقتصاد این شهر بر گردشگری، خدمات مالی، املاک و تجارت بینالمللی استوار است و نفت سهمی بسیار کوچک در تولید ناخالص داخلی آن دارد. همین مدل اقتصادی باعث شد جمعیت مهاجران به شکل بیسابقهای افزایش یابد؛ بهگونهای که اکنون بیش از ۹۰ درصد ساکنان دبی خارجی هستند.
جنگی که مهمترین دارایی دبی را تهدید کرد
اقتصاد دبی بیش از هر چیز بر «احساس امنیت» بنا شده است. سرمایهگذاران خارجی و شرکتهای بینالمللی زمانی به این شهر آمدند که آن را منطقهای امن و دور از تنشهای خاورمیانه تصور میکردند.
اما جنگ اخیر این تصویر را برای نخستین بار به طور جدی زیر سؤال برده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی نوشته است که حملات موشکی در منطقه باعث شده تصویر دبی بهعنوان «بهشت امن برای سرمایه و گردشگری» آسیب ببیند. به گفته این رسانه، حتی اگر خسارتهای فیزیکی محدود باشد، اثر روانی این حملات میتواند برای اقتصادی که به اعتماد جهانی وابسته است، قابل توجه باشد.
در همین حال رسانه آمریکایی اکسیوس گزارش داده است که جنگ منطقهای دبی را با آزمونی جدی روبهرو کرده است؛ شهری که سالها تلاش کرده خود را پناهگاه امن ثروتمندان جهان معرفی کند. این رسانه نوشته است که برخی سرمایهگذاران و مهاجران در حال بررسی خروج از شهر هستند، هرچند بسیاری از آنها به دلیل مزایای مالیاتی و اقتصادی همچنان در دبی باقی ماندهاند.
از سوی دیگر، فضای امنیتی در شهر نیز سختگیرانهتر شده است. روزنامه بریتانیایی گاردین گزارش داده که مقامات امارات چندین نفر را به دلیل انتشار ویدیوهایی از حملات موشکی در شبکههای اجتماعی تحت پیگرد قانونی قرار دادهاند؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران نشاندهنده تلاش دولت برای کنترل روایت رسانهای از جنگ است.
نشانههای اجتماعی بحران در شهر مهاجران
دبی شهری است که اقتصاد آن به شکل کمسابقهای به مهاجران خارجی وابسته است. بسیاری از شرکتها، سرمایهگذاران و حتی کارگران خدماتی از کشورهای دیگر به این شهر آمدهاند و همین ترکیب جمعیتی خاص یکی از ویژگیهای اصلی آن محسوب میشود.
اما جنگ منطقهای نشانههایی از تغییر در این وضعیت ایجاد کرده است. برخی گزارشهای رسانهای از افزایش نگرانی میان مهاجران خبر میدهند و حتی از خروج تعدادی از ساکنان خارجی از شهر سخن گفتهاند. رسانه آمریکایی نیویورک تایمز در گزارشی به پیامدهای اجتماعی جنگ اشاره کرده و نوشته است که برخی مهاجران در حال ترک شهر هستند و این مسئله حتی بر زندگی روزمره و خدمات شهری نیز تأثیر گذاشته است.
هرچند این گزارشها ممکن است تصویری اغراقآمیز ارائه دهند، اما یک واقعیت را آشکار میکنند: اقتصاد دبی تا حد زیادی به حضور خارجیها وابسته است و هر تغییر در این جمعیت میتواند اثرات اقتصادی گستردهای داشته باشد.
آیا رؤیای دبی فرو میریزد؟
با وجود نگرانیهای موجود، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که صحبت از «پایان دبی» اغراقآمیز است. این شهر در طول تاریخ خود بارها با بحران مواجه شده است؛ از سقوط بازار مروارید در قرن گذشته تا بحران مالی جهانی ۲۰۰۸ که اقتصاد املاک آن را به شدت تحت فشار قرار داد. با این حال دبی هر بار توانسته با مدل اقتصادی انعطافپذیر خود دوباره به مسیر رشد بازگردد.
علاوه بر این، دبی همچنان از مزیتهای مهمی برخوردار است: زیرساختهای پیشرفته حملونقل، موقعیت جغرافیایی میان آسیا و اروپا، قوانین تجاری انعطافپذیر و حمایت مالی امارت ثروتمند ابوظبی. همین عوامل باعث شده بسیاری از شرکتهای چندملیتی همچنان این شهر را به عنوان پایگاه منطقهای خود حفظ کنند.
با این حال جنگ اخیر یک واقعیت مهم را آشکار کرده است: مدل اقتصادی دبی به شدت به ثبات ژئوپلیتیکی منطقه وابسته است. اگر تنشهای منطقهای طولانی شود، ممکن است بخشی از سرمایههای جهانی به مراکز مالی دیگری مانند سنگاپور یا لندن منتقل شود.
آزمونی برای شهر رؤیاها
دبی شهری است که بیش از هر چیز بر «تصویر» ساخته شده است؛ تصویری از ثروت، ثبات و فرصت اقتصادی. جنگ منطقهای اکنون این تصویر را با آزمونی جدی روبهرو کرده است.
اگر امارات بتواند بار دیگر اعتماد سرمایهگذاران جهانی را حفظ کند، دبی احتمالاً همچنان یکی از مهمترین مراکز اقتصادی جهان باقی خواهد ماند. اما اگر تنشهای منطقهای به یک بحران طولانی تبدیل شود، شهری که بر پایه امنیت و ثبات ساخته شده است، ممکن است برای نخستین بار با چالشی ساختاری مواجه شود.
در چنین شرایطی، آینده دبی نهتنها به توان اقتصادی آن بلکه به سرنوشت ژئوپلیتیک خاورمیانه نیز گره خورده است؛ منطقهای که بار دیگر نشان داده حتی مدرنترین آسمانخراشها نیز نمیتوانند کاملاً از سایه جنگ در امان بمانند.
اگر انشالله جنگ با شکست دشمنان ایران (و یا هر گونه آتش بس دیگری) خاتمه یابد تکلیف روابط اقتصادی با امارات چه خواهد بود؟